Proppen en ponsen

Een woord waar je met Scrabble zomaar niet opkomt: ‘handslingerpons’. Wie weet nog wat dat is? Fabrikant H.J. Oling in Veendam maakte er destijds eentje voor de scheepswerf Wolthuis. Ze heeft alle veranderingen in de scheepsbouw overleefd, staat daar nog altijd in Sappemeer en je zou er zó weer mee aan het werk kunnen.

Hoe werkt een handslingerpons eigenlijk?

De handslingerpons werd gebruikt voor het ponsen van gaten in staalplaten, spanten en dergelijke. Aan de horizontale as is aan de ene zijde een slinger en aan de andere zijde een excentriek (draaiend mechanisme) bevestigd. Wanneer de as draait, doet het excentriek een blok aan de voorzijde op en neer bewegen.

De kracht van de ponsnippel

In de onderzijde van het blok bevindt zich een houder met een hardstalen pen: de ponsnippel. Loodrecht onder deze nippel zit een blok met een gat: het ponsbed. Deze wordt met een stevige stalen plaat op zijn plaats gehouden. De neergaande nippel drukt als het ware een ‘prop’ uit de plaat die op het ponsbed ligt.

Spierballenwerk: een dag op de werf

Het ronddraaien van de slinger om de handslingerpons in beweging te krijgen en te houden, was een taak voor de jongste medewerkers. Die voor het werk dan wel over een paar sterke armen en flink wat uithoudingsvermogen moesten beschikken. Geroutineerde ponsers konden per dag wel meer dan 3000 gaten ponsen!